AĞAÇLANDIRMA SAHALARINDA ZARAR YAPAN BÖCEKLER,

ZARAR BİÇİMLERİ, MÜCADELE ESASLARI

Rasim ÇETİNER

Orman Mühendisi

Denizli Ağaçlandırma ve

Erozyon Kontrolu Başmühendisi

GİRİŞ: Orman kurma ve ağaçlandırma çalışmaları belirli etaplarda gerçekleşmektedir. Bunlar;

1- Etüt- proje çalışmaları

2- Fidanlık çalışmaları

3- Ağaçlandırma çalışmaları,

4- Silvikültür çalışmalarıdır.

Ağaçlandırma çalışmalarını da bilindiği gibi;

1. İç taksimat şebekesinin aplikasyonu,

2. Sahanın hazırlanması,

3. Dikim,

4. Bakım,

5. Koruma,

5.1. Dikenli tel ihatası

5.2. Orman Muhafaza Memuru ve Bekçi ile koruma

5.3. Zararlılar ile mücadele

5.4. Yangına karşı koruma... Olarak 5 ana grupta toplamaktayız.

İlk 4 bölümdeki çalışmaların tamamı ile Koruma bölümü içinde yer alan ilk iki faaliyet yani; dikenli tel ihatası ile Orman Muhafaza Memuru ve Bekçi ile koruma işleri saha biyolojik bağımsızlığını kazanıncaya kadar Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolu Teşkilatınca yapılmaktadır. Zararlılarla mücadele ve yangına karşı koruma ise OGM ile ortak yürütülen çalışmalardır.

Zararlılarla mücadele hususunda 8 no’lu Ağaçlandırma Çalışmaları Tamimi’nde “Böcek, mantar ve benzeri zararlılar görüldüğünde Orman Bölge Müdürlüğü Orman Zararlıları ile Mücadele Şube Müdürlüğü ve gerektiğinde Ormancılık Araştırma Müdürlükleri ve Fakültelerle de irtibat kurularak gerekli mekanik ve kimyasal mücadele zamanında yapılacaktır.” Denilmektedir. Bu yüzden ağaçlandırma sahalarımız sürekli gözlenerek, fidanlarda sararma, kuruma, sürgün veya ibre yenmesi gibi durumlar tespit edilmesi halinde zararlının kısa zamanda tanınarak uygun mücadelenin yapılması gerekmektedir.

Burada önemli olan ağaçlandırma sahası veya ormana zarar veren böcek ve zararlının teşhis edilmesidir. Bu amaçla; bu kısa notta ağaçlandırma sahalarında en yaygın şekilde zarar yapan bazı böceklerin tanıtımına yer verilmiştir. Daha geniş bilgi için Orman Genel Müdürlüğü’nce yayınlanan “Orman bölge müdürlüklerinde 1. ve 2. derecede zararlı böceklerin biyolojik devreleri” ile 286 sayılı “Orman zararlıları ile mücadele esasları” Tebliğ’e bakılabilir.

Aşağıdaki bilgiler OGM’nin bu yayınlarından, fotoğraflar İnternet sitelerinden derlenmiştir.

BÖCEKLER:

Tarım ve ormancılıkta en zararlı hayvanlar böceklerdir. Aşırı üremeleri halinde cüsseleri ile kıyaslanamayacak büyüklükte zararlara sebep olurlar.

Cüsselerinin küçük olması, yüksek uçuş güçleri, yüksek üreme güçlerine rağmen kısa jenerasyon süreleri, çevreye uyum sağlayan yapıları, tam başkalaşımlı hayat yapılarına sahip olmaları, yaşam ortamlarına uyum yeteneklerinin çok yüksek olması, bu hayvanların yaşama şanslarını büyük ölçüde artırmaktadır.

Böcekler zararlı ve faydalı oluşuna göre ikiye ayrılır.

Faydalı Böcekler:

Faaliyetleri ile insanların faydalanabilecekleri bir madde veren veya ekonomik amaçlarına araç olan böceklerdir

Uğurböceği

Sıçrarkuyruklular

İpekböceği

Bal Arısı

Yabanarısı

Termit

Zararlı Böcekler:

Sebep oldukları hastalık ve zararlarla insanların ulaşmak istedikleri amaca engel olan ve sağlıkları için tehlike oluşturan böceklerdir.

Ormanlarda Tahribat Yapan Böceklerin Sınıflandırılması:

Zararlı böcekler; ağaçta yaptıkları zararların yerine göre aşağıdaki şekilde sınıflandırılabilir. Bu sınıflandırmada genellikle böceğin larva döneminde yaptığı zararın yeri esas alınmıştır. Ancak bir çok böcek türü ergin halinde de zararlı olmaktadır.

- Yapraklarda zarar yapan böcekler.

- Tomurcuk,sürgün,ince dallarda zarar yapan böcekler.

- Kozalak ve tohumlarda zarar yapan böcekler.

- Özsu emen böcekler.

- Kabuk ve kambiyumda zarar yapan böcekler.

- Odunda zarar yapan böcekler.

- Köklerde zarar yapan böcekler şeklinde sınıflandırılırlar.

Aşağıda genç ağaçlandırma sahalarında sıkça görülen bazı böcekler ele alınmıştır.

( Böcekle ilgili bilgilere ulaşmak için isimlerin üzerine tıklayınız)

1. Pissodes notatus (Fabr) Çam Kültür Hortum böceği

2. Thaumetopoea pityocampa (Schiff) Çam kese böceği

3. Diprion pini (Linnaeus) Çam çalı antenli yaprak arısı

4. Neodiprion sertifer (Geoff) Kırmızımtırak sarı, çalı antenli yaprak arısı

5. Evetria (Rhyacionia) buoliana (Schiff.) Çam Tomurcuk Bükücüsü

6. Lymantaria dispar (Linne) Sünger örücüsü

GENEL OLARAK BÖCEKLER İLE MÜCADELE YÖNTEMLERİ:

Ağaçlara zarar veren böceklerle yapılacak mücadele metotlarını çeşitli gruplara ayırmak mümkündür. Bu gruplandırmanın çeşitli kaynaklarda çok değişik olarak yapıldığı görülmektedir. Ülkemizde ormanlara zarar veren böcekler ile mücadelede bir kısmı çok yoğun bir kısmı da çok az veya henüz deneme halinde kullanılan 5 metot bulunmaktadır.

Bu metotlar:

1- Mekanik Mücadele,

2- Biyolojik Mücadele,

3- Kimyasal Mücadele,

4- Biyoteknik Mücadele,

5- Biyolojik insektisitler ile mücadele metotlarıdır.

1- Mekanik Mücadele: Zararlı böceklerin yumurta, larva, pupa ve erginlerini toplayıp yok etmek, tuzak ağacı koyarak yakalamak vb. şekilde yapılan mücadeledir.

Ayrıca tuzak ağacı hazırlanarak tuzak ağacına gelen böceklerin yumurta, larva ve erginleri tuzak ağaçlarının kabukları soyularak imha edilir.

2- Biyolojik Mücadele: Böcek populasyonunu, dolayısıyla böcek zararını azaltmak için diğer canlı organizmalardan yaralanmak suretiyle yapılan mücadeledir. Bunlar;

a) Kuş yuvaları asılması: Böcek yiyen kuşların sayılarını artırmak için kuş yuvası asılır.

b) Kırmızı karınca nakli: Zararlının olduğu sahaya kırmızı karınca transplantasyonu yapılır.

c) Asalak parazit böcekler: Parazit böcekler konukçuları olan zararlı böceklerin üzerinde, deri altında ve içinde yaşayarak onların hastalanmalarına, ölmelerine sebep olurlar. Bu yüzden bu parazitler doğada korunarak çoğalmaları sağlanır.

d) Yırtıcı böcek üretmek: Zararlı böcekleri parçalayarak yiyen yırtıcı böcekler suni yollarla çoğaltılarak ormana verilirler.

3- Kimyasal Mücadele: Zararlı böceklerin zehir etkisi yapan maddeler kullanılarak öldürülmesi şeklinde uygulanır. Böcekleri öldüren zehirli maddelere İNSEKTİSİD denilmektedir.

Bu mücadele metodunda; sıcak sisleme makineleri, pülverizatörler, toz püskürtme makineleri kullanılır. Kimyasal mücadele doğadaki faydalı böcekler, bütün bitki ve hayvanlar, balıklar için zararlı bir metottur, bu yüzden zorunlu olmadıkça uygulanmamalıdır.

4- Biyoteknik Mücadele: Ormanlarda bilhassa kabuk böceklerine karşı kullanılan bir metottur. Bu mücadelede FEROMON denilen karşı cinsin kokusunu yayan düzeneklerle böceğin erkek veya dişisinin bir yere çekilerek imhası sağlanır ve dolayısıyla böceğin üremesi kontrol altına alınır. Feromonlar ülkemizde üretilmediği ve pahalı olduğu için çok bilinçli kullanılması gerekir.

5- Biyolojik insektisitler ile mücadele: Tabiatta böceklerin hastalanmasına ve ölümlerine sebep olan birçok bakteri, mantar, virüs ve mikroorganizma mevcuttur. Bu mücadelede bu canlılardan yararlanılır. Zararlı böcek dışında diğer canlılara ve bitkilere zararı olmadığı için tercih edilmesi gereken doğayı koruyucu bir metottur.

Ormanlarımızda zararlı olan böceklerle mücadelede başarılı olabilmek için onların biyolojilerinin ve en etkili mücadele yöntemlerinin çok iyi bilinmesi gerekmektedir.

Böceklerin olgunlaşmasında coğrafi konum (Yükseklik, enlem , boylam, bakı), sıcaklık, ışık, nem, rüzgar, toprak ve bunların ortak etkisi oldukça önemlidir. Bu etkenlerin bazılarında yıldan yıla bazen az, bazen çok değişiklik görüleceğinden zararlı böceklerin uçma zamanlarında da bu nedenle az çok sapmalar olacaktır. Uçma tahmin edilenden erken olabileceği gibi, geçte olabilmektedir. Bu nedenle mücadelesi yapılacak zararlı böceklerin faaliyetlerinin, biyolojik gelişim dönemlerinin her yıl özel olarak takip edilmesi, önceki yıllarda yapılan tespitlerde sapma olabileceğinin bilinmesi oldukça önemlidir.

Burada bize düşen ağaçlandırma sahalarımızı iyi gözetleyerek, sararma, kuruma vb değişiklikler görüldüğünde, bu olumsuz gelişmeye neden olan zararlıyı iyi teşhis ederek mücadelenin zamanında, uygun yöntemle yapılması için durumu ilgililere duyurmak ve yapılan mücadeleyi takip etmektir. Bunun için;

1. Zararlı tanınıyorsa kullanılan (Ek:1)“ZARARLIYI DUYURMA RAPORU”,

2. Zararlı tanınamıyorsa kullanılan (Ek:2)“ZARARLIYI TEŞHİS NUMUNE FİŞİ”

ekte verilmiştir.